MỘT VẺ ĐẸP U UẨN SANG TRỌNG CỦA THƠ

 

MỘT VẺ ĐẸP U UẨN SANG TRỌNG CỦA THƠ

   Vào những năm đầu thập niên 80 của thế kỷ trước như một sự hẹn hò nào đó xuất hiện nhiều baì thơ hay nhưng trong giới sinh viên thời đó chúng tôi nhớ nhất hai bài đó là Những phút xao lòng của Thuận Hữu và Hai nửa vầng trăng của Hoàng Hữu. Với Những phút xao lòng khi ấy chúng tôi còn quá trẻ để chép vào sổ tay nhưng Hai nửa vầng trăng được mơ hồ nhận thấy sẽ theo chúng tôi suốt cuộc đời bởi những mất mát đau đớn bởi vẻ u uẩn sang trọng của nó.

 

Hai nửa vầng trăng với tôi chưa bao giờ đem lại niềm vui mà luôn khiến tôi day dứt.

Hoàng Hữu chắc không muốn thế. Ông viết bài thơ này tặng người tình mà chúng tôi đoán tên cũng có chữ D hoa như ông. Khi ấy ai đó đã nói chị tên là Hồng Duệ. Chẳng biết có phải không. Nhưng cho dẫu là ai thì nhờ người con gái ấy mới có Hai nửa vầng trăng.

Hoàng Hữu (tên thật là Nguyễn Hữu Dũng) vốn là hoạ sĩ không chuyên làm thơ vì thế anh để lại rất ít thơ chỉ với tập Hai nửa vầng trăng. Tuy thế bài thơ mang tên tập thơ ấy thật sự nổi tiếng sẽ còn lâu mãi với cuộc đời. Cũng có thể HH viết ít thơ cũng bởi anh đã đến và đi qua cõi đời quá ngắn vẻn vẹn 37 năm.

Hai nửa vầng trăng là một bài thơ bằng những con chữ thông thường nhưng nhiều khi tôi cứ muốn vẽ nó lại để thấy được vầng trăng đã viên mãn dù xanh xao yếu ớt. Trăng của Hoàng Hữu cho ta cáí nhìn như vậy cho dù có khi "say đắm dào lên cỏ ướt" "khi thức giấc dịu êm" "khi mờ tỏ trên trời". Tôi vẽ "hai nửa vầng trăng" rất nhạt nhưng loáng nước trên cỏ ướt sẽ sáng lên tưởng như trăng đang cố lấy hết sức mình tràn trên cỏ. Tôi vẽ "hai nửa vầng trăng" bị mây che phủ chỉ có những ánh xanh mờ làm sáng một đường viền quanh đám mây. Và tôi vẽ một đôi môi sắp khóc...

Đôi môi ấy không phải của Hoàng Hữu hay của cô gái kia mà của tôi.

Đã bao lần Hoàng Hữu ngắm trăng trong những tháng ngày nằm trên giường bệnh đất trung du. Chắc là nhiều! Nhiều lắm! Người yêu của anh đang ở rất xa không thể nào thấy nhau được nhưng thay cho hình bóng ấy là một chữ D - mà chữ D kia chỉ là một nửa của hình tròn hình của đủ đầy tròn vẹn - treo trên trời cho bao nhiêu người nhưng anh biết chắc với riêng anh nửa trăng ấy dịu dàng lắm. Và anh đêm nào cũng chờ nửa trăng kia như chờ người tình. Thế nhưng khi đặt bút viết Hoàng Hữu lại làm như mình chỉ nhớ có hôm nay chỉ ngắm có hôm nay mà thôi. Nhưng âm điệu của bài thơ đã khiến chữ " tình cờ" chuyển tải được tâm trạng lơ lửng lãng bãng của nhà thơ. Và chỉ ngay hai câu đầu cái buồn đã hiển hiện rất rõ. Dù rõ như thế nhưng anh lại vờ như mình rất thờ ơ. Vì sao HH làm như vậy chúng ta sẽ biết ở cuối bài thơ.

Tình cờ anh gặp lại vầng trăng

Một nửa vầng trăng thôi một nửa

Hai lần nhắc lại sự hao khuyết của trăng chính là tâm trạng của HH khi ấy nó thiếu thốn vô cùng một nửa đang ở đâu đó. Ở nơi rất xa xa hơn cả con đường đến với trăng. Sự đợi chờ đầy vô vọng và hy vọng:

Trăng vẫn đấy mà em xa quá

Nơi cuối trời em có ngóng trăng lên

Câu thơ như một tiếng thở dài nhè nhẹ đang làm lạnh thêm khung cảnh một đêm trăng mờ nhạt. Câu dưới lại chứa chan hy vọng em có mong chờ ta như ta mong chờ em không? Cả hai câu thơ cho thấy một con người đang cô đơn đang mong ngóng đang hy vọng và cho dù người đọc không biết tác giả viết những câu thơ buồn bã kia trên giường bệnh thì cũng sẽ bị cái đau đáu của anh ám lấy mình ngay lập tức.

Đây là sự cách xa của tâm hồn của những ràng buộc mà anh không thể vượt qua được.

Nhớ người yêu trong trạng thái xao xuyến cảm động và bất lực. HH biết rằng với mình tất cả giờ chỉ còn là kỷ niệm tất cả đã trôi đi mất rồi

Chữ D hoa có lần em ví

Tên anh như mảnh trăng xẻ nửa

Ai bỏ quên lặng lẽ sáng bên đời.

Âm điệu của Hai nửa vầng trăng đọc lên nghe như đang bước vào một khúc hát khúc tình ca miên man và đoạn này là điệp khúc. "...Ai bỏ quên... ai bỏ quên... ai bỏ quên... lặng lẽ sáng bên trời"

Nếu trái tim của HH đập đều đặn như chúng ta nếu HH không phải hàng ngày đếm bước thời gian đến cái đích oan nghiệt kia liệu câu thơ có xót xa như thế không? Có khiến người đọc rưng rưng thế không?

Không chỉ cảm phận mình mỏng manh như nửa trăng mờ tỏ bị bỏ quên HH cũng gắn mình với chu kỳ hao khuyết của trăng. Sự tồn tại của anh như đã được trời định đã tròn thì sẽ khuyết và sẽ lặng im rơi vào không trung tối tăm dịu êm. Và rồi dù khi còn sống dù mình là ai thì cũng sẽ bị quên lãng giữa bao nhiêu bộn bề của cuộc sống

"Trăng đầu tháng như đời anh hao khuyết

Trăng cuối tháng như đời anh chẳng thể naò khác được".

" Chẳng thể nào" " làm sao được" là những điều mơ hồ từ đầu bài thơ trong cái bất lực của HH đến đây đã hiện trên con chữ với sự khẳng định.

" Em đã khóc

Trăng từng giọt tan vào anh mặn chát

Em đã khóc

nhưng làm sao đến được

Bến bờ anh tim dội sóng không cùng"

Có hai câu thơ khiến chúng tôi tranh cãi rất lâu. Còn trẻ quá để hiểu ẩn ý trong những câu chữ nên chúng tôi nghĩ rằng người phụ nữ có một tình yêu đơn phương bởi câu " Nhưng làm sao đến được bến bờ anh tim dội sóng không cùng". Nhưng bây giờ tôi nghĩ đó chính là tâm trạng của HH tâm trạng đau đớn nhìn người yêu phải khổ đau vì mình phải khóc vì mình nhưng mình thì lại bất lực. Sự bất lực thực sự nặng nề đối với một người đàn ông nhất là trước mặt người phụ nữ của họ. Trong nỗi đau ấy tôi thấy có nhiều lắm sự dằn vặt khi anh đã đẩy nàng đến cảnh khóc tan cả vầng trăng. Và đây chính là lý do khiến anh làm như mình không yêu nàng nữa anh chỉ tình cờ nhìn trăng mà liên tưởng đến nàng như ở đầu bài thơ.

HH là người tài hoa và lãng mạn như bao nhiêu nhà thơ khác của chúng ta. Anh mang một căn bệnh nặng và phập phồng lo sợ ngày ra đi không biết sẽ đến lúc nào. Nhưng có lẽ vì vậy mà Hoàng Hữu yêu say đắm. Nói như vậy tôi cũng không quên rằng HH có một người vợ tảo tần mà anh đã từng yêu mến nâng niu tôn trọng. Nhưng trái tim người làm thơ dẫu cho yếu đuối như trái tim HH thì cũng sẽ cứ rung lên nếu nó còn sống còn đập. Chuyện ngoại biên cho biết Hoàng Hữu có một mối tình nữa với một cô văn công và người đàn bà đã khiến anh viết Hai nửa vầng trăng. Ngoài ra có thể còn ai đó mà ta chưa biết. Có người đàn bà tên D chúng ta có Hai nửa vầng trăng. Chắc sẽ phải kể đến sự đau đớn của chị khi vầng trăng Nguyễn Hữu Dũng chỉ lặng lẽ sáng bên trời chờ đợi sự rực rỡ viên mãn rồi tan biến! Phải kể đến nỗi niềm của người vợ than yêu. Hoá ra tất cả dù là trong thơ cũng phải có cái giá của nó. Đó là điều nhiều người nhận thấy: rất ít thơ cho chồng cho vợ mà hay. Bởi thơ phải cứ mong manh thế bất trắc thế day dứt thế... Đó cũng là cái giá của tất cả chúng ta chăng?

Vào lúc tập thơ Hai nửa vầng trăng được giải Nhì của hội Nhà văn Việt Nam thì tác giả của nó lặng lẽ ra đi trái tim anh không dội sóng yêu thương vào thế giới chúng ta nữa..

" Nhưng trăng sẽ tròn đầy trăng sẽ

Trăng viên mãn cuối trời đêm đêm em có nhớ

Mặt trăng từng khuất nửa ở trong nhau"

Niềm hy vọng nhỏ nhoi trăng sẽ tròn đầy mãi mãi không thành hiện thực. Nửa trăng Nguyễn Hữu Dũng đã tắt hay đã khuất mãi mãi trong nửa trăng kia của người anh yêu.

Bài thơ không bi quan không than vãn chỉ toát lên vẻ u hoài buồn man mác và day dứt. Cái buồn ám ảnh tất cả các con chữ của bài thơ cho dù cuối bài là những dự cảm mới mẻ lạc quan. Cái lạc quan khiến ta lặng đi vì biết nó sẽ không bao giờ là sự thật.


Đã 28 năm trôi qua một lứa ngồi lặng đi với Hai nửa vầng trăng giờ này tóc đã pha sương. Con cái của chúng ta có thể sẽ không biết Hai nửa vầng trăng bởi vẻ đẹp này dường như chỉ dành cho những tĩnh lặng cho một thời thơ ca là người bạn song hành với tâm hồn ta.

Riêng lứa tuổi của chúng tôi sự mất mát của Hai nửa vầng trăng luôn mang lại một cảm giác bất an và có lẽ chính vì vậy Hai nửa vầng trăng theo chúng tôi suốt đời. Bây giờ những khi nhìn trăng non trăng khuyết tôi vẫn nghĩ rằng còn một nửa nữa đang "khuất nửa" trong nửa kia.
 

 Hai nửa vầng trăng

Tình cờ anh gặp lại vầng trăng

Một nửa vầng trăng thôi một nửa

Trăng vẫn đấy mà em xa quá

Nơi cuối trời em có ngóng trăng lên


Nắng đã tắt lâu rồi trăng thức dậy dịu êm

Trăng đầu tháng có lần em ví

Chữ dê hoa (D) như vầng trăng sẻ nửa

Tên anh như nửa trăng mờ tỏ

Ai bỏ quên lặng lẽ sáng bên trời


Ơi vầng trăng theo con nước đầy vơi

Trăng say đắm dào trên cỏ ướt

Trăng đầu tháng như đời anh chẳng thể nào khác được

Trăng cuối tháng như đời anh hao khuyết


Em đã khóc

Trăng từng giọt tan vào mặt anh mặn chát

Em đã khóc nhưng làm sao tới được

Bến bờ anh tim dội sóng không cùng


Đến bây giờ trăng vẫn cứ còn xanh

Cứ một nửa như đời anh một nửa

Nhưng trăng sẽ tròn đầy trăng sẽ

Trăng viên mãn cuối trời đêm đêm em có nhớ

Mặt trăng từng khuất nửa ở trong nhau

 

hoalucbinh

Chào Trịnh Sơn
Mình cũng không biết tiếng Hán nói vậy có đúng không nữa. Hy vọng một ngày nào đó sẽ gặp TS ngoài đời và nói chuyện nhiều hơn. CHúc TS có nhiều bàithơ hay nhé.
À mà chữ Công đâu mất rồi còn mỗi TS vậy

trịnh sơn

vui thôi mà !

Vui thôi mà ! Câu này mình bắt chước Đặng Tiến. Có gì đâu mà cảm ơn chỉ là tri giao bất tri ngộ. Hiii. Không biết nói tiếng Hán có đúng không nữa. Thật sự là Sơn rất vui khi được đọc bài này. Niềm vui trẻ thơ.
Mến chúc Hoa Lục Bình tốt lành nghen !

hoalucbinh

Chào Trịnh Sơn.
Thấy anh Tạo giới thiệu TS mìnhchưa kịp qua thì TS đã đến. Rất cảm ơn.
Mình không biết bình thơ nên chỉ viết theo cách mình cảm nhận được nhất là từ con người chứ không từ câu chữ. Người làm thơ như TS mà khen thì mừng quá. Có gì chưa ưng ý nhớ nói dùm nhé.

trịnh sơn

chào Hoa Lục Bình

Vừa nở vừa trôi vừa đau vừa hát...
Bình thơ rất cảm động khơi dậy được một niềm ánh sáng sau bóng chữ. Người đọc thơ rất cần thiết có một ngọn đèn như vậy. Bài thơ này tôi đã đọc và thuộc lâu lắm rồi từ khi chưa biết yêu là gì nữa. Nhưng qua bài luận công phu này mới thật sự hiểu và cảm thêm về Hoàng Hữu rất nhiều.
Cám ơn Hoa Lục Bình !

hoalucbinh

Anh An ơi.
Em ít bình thơ lắm. Nhớ lại chỉ mới bình có mấy bài gồm Mùa xuân nhỏ của Thanh Hải Những phút xao lòng của Thuận Hữu Em của Hữu Thỉnh Lòng ta của Lâm Cúc Hai nửa vàng trăng của Hoàng Hữu...Bởi em sợ mình hiểu không hết ý tác giả. Nhưng giờ em dám bình vì nếu hiểu đúng ý tác giả là còn thiếu hiểu theo cảm nhận của mình khi đọc nó cũng rất quan trọng. Em cũng muốn bình thơ của các anh chị trong blog nhưng chưa biết người ta có vui lòng không vì em bình tay ngang không có lý luận và ít bình thơ của họ bằng kể về cuộc đời và nêu cảm nhận của mình.
Hai nửa vầng trăng bình lúc này vì...em thấy buồn buồn. Em sẽ gửi bài Những phút xao lòng để anh đọc thử nhé

ngvanan

HLB nhiều tài thật. Bài bình này phải đọc nhiều lần. Câu của Một Người Đọc :

Cần nhấn mạnh bài thơ này giản dị không chạy theo tìm tòi chữ nghĩa mà là tấm lòng được trải ra khi đọc ta chỉ thấy tấm lòng mà thôi. Đó là lý do bài thơ được nhiều người chia sẻ.

rất chí lý.
Bây giờ ai có thể bình sao HLB lại bình bài thơ này trong lúc này và bình hay như vậy !

hoalucbinh

Anh Thuận Nghĩa ơi
Chữ O đúng là trăng rằm thật nhưng người ta chỉ thích trăng non nên trăng rằm vô duyện quá.
Bài Gửi trái tim dại dột không u uẩn sang trọng mà u u và sang đàng chi thiên quá anh ạ. Bài ấy làm theo dơn đặt hàng của... đài khí tượng thuỷ văn mà anh

thuannghia

He he!

He he..đọc lại bài bình luận này mới thấy trăng khuyết là chữ D còn trăng rằm là chữ O
TN
(Xin lỗi chữ ấy nhé tưởng người quen nên đùa)
Chúc vui!
TN

hoalucbinh

Anh Thuận Nghĩa ơi.
Hổm rày vô ra nhà anh thường xuyên thấy anh nhiều tài quá ( tay có mấy cái bông dzậy). Nhưng bình thơ mà chọn thơ HLB thì rõ là anh đã đi vào con đường nhiều bụi rậm và gai góc nhất mà lại chẳng có chút ánh sáng cuối đường hầm nào. Hihi

hoalucbinh

Chào Một người đọc.
Trước hết chi tiết Bài thơ chứ không phải tập thơ được giải của tuần báo vănnghệ là chính xác. LB đã nhầm rồi.
Đọc góp ý này LB phải xem đi xem lại bài của mình và nhận thấy cái mình cảm được ở Hai nửa vầng trăng còn rất ít so với người đọc. Đói với LB đây là một bài thơ yêu thích nhưng cũng là một bài thơ khó bình. Nhất là vì nó cũng quá nổi tiếng. LB không dám đọc bất cứ bài bình nào trước đó vì sợ mình sẽ bị lôi theo con đường của người ta.
Bài thơ có rất nhiều lần nêu câu hỏi nhưng không có dấu chấm hỏi. LB không biết đây chính là ý đồ của HH hay vì không có bản gốc trong tay nên dấu ? ! đều không thể hiện. Nhưng hiểu theo cách của người đọc có lẽ chính xác hơn.
Bài này LB viết phục vụ công việc chuyên môn vì vậy đưa lên mạng trước để mọi người sửa chữa dùm. LB không dám sửa lại bài mình trên blog vì nhiều người không đọc cảm nhận sẽ tưởng LB nhìn ra nhiều chi tiết hay như Một người đọc. Nhưng trong công việc thì LB xin phép Một bạn đọc cho LB sửa theo nhiều ý Một bạn đọc đưa ra.
Một bạn đọc rất tinh tế LB thán phục. Nếu yêu được cả người bình như một cô em gái và giúp đỡ thường xuyên để em tiến bộ...trên cả tuyệt vời.